Havacılık Şirketlerinin Vergi İle İmtihanları

 

  1. GİRİŞ

            Ülkemizde faaliyet gösteren çok sayıda havayolu şirketleri bulunmaktadır. Özellikle son yıllarda, hükümetlerimiz tarafından havayolu taşımacılığının geliştirilmesi için ciddi adımlar atılmıştır. Bunun sonucu olarak, havayolu ile seyahat eden yolcuların sayısında önemli artışlar olmuş, taşımacılık içinde havayolu taşımacılığı ciddi oranlara yükselmiştir. Bu doğru politikanın sonucunda, hem vatandaşlar için büyük kolaylıklar getirilmiş, hem de havayolu taşımacılığı yapan şirketlerin daha fazla personel istihdam etme, daha modern uçaklar kullanılması gibi neticeler elde edilmiştir.

Ne var ki, tüm bu güzel ve olumlu gelişmelerin yanında, havayolu şirketlerinin karşı karşıya olduğu sorunlar da bulunmaktadır. Bunların bir tanesi de, havayolu şirketlerinin finansal kiralama ile elde ettikleri uçaklar nedeniyle ödemek durumunda kaldıkları kurumlar (stopaj) vergisidir.

 

  1. SORUN NEREDEN KAYNAKLANIYOR?

Ülkemizde faaliyet gösteren hava yolu şirketleri, İngiltere, ABD, İrlanda Cumhuriyeti, Singapur, Japonya ve Hollanda gibi ülkelerden finansal kiralama kapsamında uçaklar kiralamakta, bu ülkelerle Türkiye Cumhuriyeti arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları bulunduğundan bahisle kiralanan uçaklar için ödenen kira tutarları üzerinden vergi ödenmemesi gerektiği ihtirazi kaydıyla beyanname vermekte ve konu vergi yargısına intikal etmektedir.

Vergi idareleri ise, 5520 sayılı Kanunun 30.maddesinde dar mükellefiyete tabi kuruluşların Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlardan yapılacak vergi kesintisine ilişkin hükümlere yer verildiği bu nedenle finansal kiralama kapsamında ödenen bedeller üzerinden kurumlar vergisi stopajı yapılması gerektiği görüşündedir.

 

  1. ANAYASA, YASALAR VE ULUSLARARASI ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI KAPSAMINDA KONUYA BAKIŞ

            3.1  ANAYASAYA GÖRE ULUSLARARASI ANLAŞMALAR

Anayasamızın 90. Maddesinde, “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7.5.2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” hükmü amirdir.

Bu hükme göre, usulüne göre yürürlüğe girmiş uluslararası anlaşmalar iç hukuk bakımından kanunlar ile aynı hatta daha üst norm olarak kabul edilmektedir. Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları da bu kapsamdadır.

Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarıyla, ülkeler arasında varılan mutabakat ile vergilendirmeye esas alınabilecek bir konuda hangi ülkenin vergilendirme hakkı olduğu belirlenmektedir. Böylece, aynı konuda aynı kişiden iki farklı ülkede mükerrer vergilendirmenin önüne geçilmiş olur.

3.2 ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI

Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları genellikler OECD model anlaşmalarına dayalı olarak yapılmakta olduğundan birbirine benzer hükümlere sahiptir. İkili anlaşmaların konumuzla ilgili hükümleri şu şekildedir:

Türkiye Cumhuriyeti ile Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı arasında 19/02/1986 tarihinde imzalanan ve 19/10/1988 tarih ve 19964 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının;

“Ticari Kazançlar” başlıklı 7.maddesinin 1.2.ve 5. fıkrasında,  “Bir Akit Devlet teşebbüsüne ait kazanç, sözkonusu teşebbüs diğer Akit Devlette yeralan bir işyeri vasıtasıyla ticari faaliyette bulunmadıkça, yalnız ilk bahsedilen Devlette vergilendirilecektir. Eğer teşebbüs yukarıda bahsedilen şekilde ticari faaliyette bulunursa, kazanç bu diğer Devlette, işyerine doğrudan doğruya veya dolaylı olarak atfedilebilen miktarla sınırlı olmak üzere, vergilendirilebilir. Bu maddenin 3 üncü fıkra hükümleri saklı kalmak üzere, bir Akit Devlet teşebbüsü diğer Akit Devlette yer alan bir işyeri vasıtasıyla ticari faaliyette bulunduğunda, bu işyerine her iki Akit Devlette de, eğer bu işyeri aynı veya benzer koşullar altında, aynı veya benzer faaliyetlerde bulunan tamamen ayrı ve bağımsız bir teşebbüs olsaydı ve işyerini oluşturduğu teşebbüsten tamamen bağımsız nitelik kazansaydı, ne kazanç elde edecek idiyse, böyle bir kazanç atfedilecektir. Kazanç, bu Anlaşmanın başka Maddelerinde düzenlenen gelir unsurlarını da kapsamına aldığında, o Maddelerin hükümleri bu Madde hükümlerinden etkilenmeyecektir.” hükmü, “Gayrimaddi Hak Bedelleri” başlıklı 12.maddesinin 1. 2.ve 3.fıkrasında, “Bir Akit Devlette doğan ve diğer Akit Devletin bir mukimine ödenen  gayrimaddi hak bedelleri, bu diğer Devlette vergilendirilebilir. Bununla beraber, sözkonusu gayrimaddi hak bedelleri elde edildikleri Akit Devlette ve o Devletin mevzuatına göre de vergilendirilebilir; ancak gayrimaddi hak bedelinin gerçek lehdarı diğer Akit Devletin mukimi ise, bu şekilde alınacak vergi gayrimaddi hak bedelinin gayrisafi tutarının yüzde 10’unu aşmayacaktır. Bu maddede kullanılan “gayrimaddi hak bedelleri” terimi, sinema filmleri, radyo-televizyon yayınlarında kullanılan filmler ve bantlar dahil olmak üzere edebi, artistik, bilimsel her nevi telif hakkının veya her nevi patentin, alameti farikanın, desen veya modelin, planın, gizli formül veya üretim yönteminin veya sınai, ticari, bilimsel tecrübeye dayalı bilgi birikiminin kullanma imtiyazı, kullanma hakkı veya satışı ile sınai, ticari, bilimsel teçhizatın kullanma imtiyazı veya kullanma hakkı karşılığında ödenen her türlü bedelleri kapsar.” hükmü yer almıştır.

Türkiye Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasında 28/03/1996 tarihinde imzalanan ve 31/12/1997 tarih ve 23217 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının;

“Ticari Kazançlar” başlıklı 7.maddesinin 1. 2.ve 6. fıkrasında, “Bir Akit Devlet teşebbüsüne ait kazanç, sözkonusu teşebbüs diğer Akit Devlette yer alan bir işyeri vasıtasıyla ticari faaliyette bulunmadıkça, sadece ilk bahsedilen Devlette vergilendirilecektir. Eğer teşebbüs yukarıda bahsedilen şekilde ticari faaliyette bulunursa, teşebbüsün kazançları bu diğer Devlette, işyerine atfedilebilen miktarla sınırlı olmak üzere, vergilendirilebilir. 3 üncü fıkra hükümleri saklı kalmak üzere, bir Akit Devlet teşebbüsü diğer Akit Devlette yer alan bir işyeri vasıtasıyla ticari faaliyette bulunursa bu taktirde, bu işyerine, her iki Akit Devlette de, aynı veya benzer koşullar altında, aynı veya benzer faaliyetlerde bulunan, tamamen ayrı ve bağımsız bir teşebbüsten ne miktarda bir ticari kazanç elde etmesi beklenecekse aynı miktarda bir kazanç atfedilecektir. Kazanç, bu Anlaşmanın başka maddelerinde ayrı olarak düzenlenen gelir unsurlarını da kapsamına aldığında, o maddelerin hükümleri bu madde hükümlerinden etkilenmeyecektir.” hükmü,

“Gayrimaddi Hak Bedelleri” başlıklı 12.maddesinin 1. 2.ve 3.fıkrasında, “Bir Akit Devlette doğan ve diğer Akit Devletin bir mukimine ödenen gayrimaddi hak bedelleri, bu diğer Devlette vergilendirilebilir. Bununla beraber, sözkonusu gayrimaddi hak bedelleri, elde edildikleri Akit Devlette ve o Devletin mevzuatına göre de vergilendirilebilir; ancak gayrimaddi hak bedelinin gerçek lehdarı diğer Akit Devletin bir mukimi ise bu şekilde alınacak vergi, 3 üncü fıkranın (a) bendinde tanımlanan gayrimaddi hak bedelinin gayrisafi tutarının yüzde 10’unu ve 3 üncü fıkranın (b) bendinde tanımlanan gayrimaddi hak bedelinin gayrisafi tutarının yüzde 5’ini aşmayacaktır. Bu maddede kullanılan “gayrimaddi hak bedelleri” terimi: a) Sinema filmleri, radyo ve televizyon yayınlarında kullanılmak amacıyla üretilen filmler, bantlar ve diğer reprodüksiyon araçlarına ilişkin ödemeler de dahil olmak üzere, edebi, artistik, bilimsel her nevi telif hakkının, patentin, alameti farikanın,desen veya modelin, planın, gizli formül veya üretim yönteminin veya sınai, ticari, bilimsel tecrübeye dayalı bilgi birikiminin kullanma imtiyazı veya kullanma hakkı veya satışı (verimliliğe, kullanıma veya tasarrufa bağlı olduğu taktirde) ile; b) Sınai, ticari veya bilimsel teçhizatın kullanma hakkı veya kullanma imtiyazı karşılığında ödenen her türlü ödemeyi kapsar.” hükmü yer almıştır.

 

İçeriğin geri kalanını görmek için GİRİŞ yapmanız veya ÜYE olmanız gerekmektedir.

Vergi ile ilgili tüm soru ve sorunlarınız için

Canlı Sohbet Yapabilirsiniz

Hemen Tıkla

 

Soru ve sorunlarınız için derneğimize üye olabilirsiniz. Hemen Mesaj Gönder: https://m.me/versavorg